ENG NGE HLU?

Mihring a thih hian a thitaa pawisa chu bank-ah a la awm cheu ṭhin a, nimahsela a damchhung zawng khan a mamawh nia amah ngeiin a hriat pawisa chu a nei daih ngai hauh si lo. Dik tak chuan mi hausa em em pawh thi se, keini pawh thi ila, pawisa chu hman tur a awm reng tho. Hausa deuh a thih chuan a pawisa tam tak kha mi hman atan a la awm reng ṭhin si a ni. Ratan Tata chu October ni 9, 2024 khan a thi a, amah awm tawh lo mahse, a pawisa chu a thi ve lo! Mihring aiin pawisa kha a hlu zawk em ni le? Ngaihtuah a tithui hle mai. A thih hnu chuan Ratan Tata tan khan a pawisa chu thil awmze nei a ni tawh reng reng lo tihna zawk a ni. Hriat tel tur erawh chu Ratan Tata kha charity atan a inseng hnem em em a, ngaihsanawm khawpin a insengso tih hi a ni.

China-a sumdawng hausa zet chu a thi a. A fate chan tur baka a thihsan a nupui chantur chu dollar tluklehdingawn 1.9 zet a ni. A nupui chuan a pasal thih hnu deuh tawhah a car khalhtu chu pasal atan a nei leh ta a. Chu driver chuan, “Ka pu tan khan ka thawk ngar ngar niin ka inhria a, hetiang a lo nih takah chuan ka pu kha a damchhung zawng khan ka tan a lo thawk ngar ngar a lo nih zawk hi,” a ti. Chiang taka kan hriat theih tak chu pawisa ngah em em ai chuan dam rei hi a lo pawimawh daih zawk tih hi a ni. Chuvangin tu emaw hi tu tan nge a thawh a, tu tan nge a thawh chhuah tih lam aiin taksa hrisel neih hi a pawimawhin kan thupui tur zawk a lo ni tih hi hriat ngai ta a ni.

Sawrkar officer hausa em em nih hi hmingṭhatna a ni lem lo va, miin an ngaisang lem lo. Mahni hlawh aṭanga sawrkar scheme hmanga hlawh khawl ker ker kan neih hi pension thlenga thawk, hrisel ṭha tan chuan hlimpui tham a awm ṭhin. Kuttling lova khawl sum ngah vak chu mahni tui ni lo awp keutu sava ang a ni a, a hausakna chu a thih hnuah midang tan mai a ni. Sawrkar hnathawk officer lian pakhat chuan in lian pui pui a nei thluah mai a, fapa a nei hauh si lo. A thih hnuah chuan a in ropui chu a fanu tan a dah a, a fanu chuan a pasal fanaute nena chu In an luah zet hnuah a thi leh si a, a makpa in a ni chho leh ta mai a ni. Mi kuttling lova lo hausa chu Varung, mahni tui ni lo awpkeu ang chiah a ni ta a ni. Tunlai Mizote chuan pawisa hlutzia kan hriain a hmuhna tur kan duhtui ta lo hle a, he hnam tlemte zingah hian ram budget phu lova hausa kan va tam ta em? Hetah hian chiang taka lo lang chu keini Mizo, hnam tlemte zingah hian pathian atana pawisa neih ta, Pathian aia pawisa thlang zawk kan tam ta hle tihna a ni.

Phone chhuak thar to ber neih in chak ṭhin em? I han nei ta a, chu phone hmanga tih theih 70% chu i hmang ṭangkai hauh lo vang, ṭhenkhat phei chuan 20% pawh kan hmang ṭangkai kher lo a ni hial thei. In ropui zet, room tam tak awm thei nei ta la, i mamawh chu mutna, chaw eina, hahchawlhna ang vel mai a ni ang, chu in ropuia 70% chu mi dang tan a ni. I thawmhnaw, a dahna hmuna awm tiar tuar zingah khan hak ngai loh eng zat nge awm ang? Han ngaihtuah ve mah teh, sum tam tak i thawh chhuah zinga 30% chu i senso ni ta se, a dang zawng chu mi dang tan a lo ni reng mai! Khawvel hi mak deuh mai a lo ni.

Chutichuan hei hi ka hrilh che a, ngaihlu ang che:
I dam chhunga i thawh chhuah zinga zaa 70 hial hi mi dang tan a lo ni. Chuvangin i dam rei theih nan i hriselna ngai pawimawh la, i dam loh kher loh pawhin doctor rawn fo teh. I tuihal lem lo a nih pawhin tui hmangin i kawchhung ṭhuahfai la, in tam rawh. Harsatna naran chu palzam la, i nun khawih zak a nih loh chuan thiam takin pawm rawh. Hausa leh thiltithei tak pawh ni la inngaitlawm la, mi dang hriatthiam zir teh. I hausa lo a nih pawhin i neih ang ang kha hlut la, lawm zir teh khai. I hausa a nih pawhin i hausakna chu mi dangte tan hlu teh se. John D Rockfeller pawh kha miin an ngaihsan chhan chu a hausakna ngawr ngawr aiin mi tana a inpekna kha a ni tlat.

Mahni chak zawng uma tlan vak hi mahni intihchhiatna awlsam ber a ni. Pawisa ngah chak chuan a um vak thei. Tisa chakna um pawhin a um vak thei. ‘Mahse’ tih hi chu mite kawngah chuan a awm tlat. Hausakna leh khawvel thil chaka tuihalte chu an nun a tawi fo.

Hringnun hi a ral thuai a, pangpar lo vul a, a chuai leh mai ṭhin ang hi a nih avangin i lo nung ve hi lawm la, hlim takin hmang rawh le. Sum leh pai, hausakna leh hmingthanna te hi Pathian hre lo tan chuan nisat laia chhum lokal, hlim rei lo té rawn siam ang chauh hi a ni. Chuvangin Pathian hre tlat la, mi dangte an awm ve tih hi theihnghilh suh. Mi dangte hi nangmah puitu leh tihlutu an ni. Ṭawngṭai leh Pathian thu chhiar nan i hun pe phal la, i mi ngainatte tan hun pein ṭawngṭaisak teh, a inchhirawm miah lo. Tui in tam hi hriselna atan kawng tinrengin a pawimawh tih hria la, zu in mi i ni emaw, meizial zu mi pawh ni la, chutiang ti miah lo pawh ni la tui hi in tam teh, a man a tlawm a nia.

Zingah lal ei zat lek, ṭam dawm chauh ei la, chhunah ṭamhnem chauh eiin Zanriah erawh puar nuam tawkin ei ang che. Ei nghek/ṭeuh leh puar lutuka ei hi hriselna leh damreina atan a ṭangkai lo tih hria la, insum ṭhin ang che. Sailam pa kum 99 mi chuan, “Puar khatah hian ka tho zel a, sa hi ka ei vak mang lo” zu han ti a! Chakna nei turin insawizawi la, minute 10 aṭanga 20 tal chumi atan chuan hun hmang teh, mahse i taksa tlin tawk hria ang che. Phúr takin i hma hlen la, mi dinhmun hrethiamin lainatna nei ang che. Intihsiakna ṭha chu hmachhawn ve la, kum hmasaa i chhiar aia tam chhiar tum ṭhin la, hriatna i khawl khawm ang. Ni tinin tuibur hmuam da tal hahchawl la, chumi chhung chuan lungkham nei suh. Tin, darkar sarih tal muhil ṭhin la, chu chu puitling taksa mamawh tawk vel a ni.

Mi chanchin ṭha lo sawi turin hun pe suh, mi dangte thik hi mahni inhremna a ni. Indah sang uchuak lo la, mi dangte haw lo turin inveng teh, i khawvel a nuam sawt mai ang, i mamawh chu i nei vek alawm. Hun kaltawh lam a thil hlui ṭha lo vangin midang haw lo la, i tun hun a tihhrehawm theih avangin. I kawppui chu chutiang avangin tihrehawm duh miah suh, tichuan mi ṭhaah an ngai ang che. Mi dang haw lovin remna siamtu nih tum la, hun kaltawha i tihsualte chu thlanah vur pil daih ang che. I hlimna dal theitu chu nangmah i ni a, chu chu phal lo la, i lo tihṭhat tawhte avangin hlim la, nui hawk hawk ang che.

Inhnialnaah i chak vek thei lo vang, pawm mai teh khai, chu chu hahdamna a ni. Kum 70 chung lam bulah hun hmang la, finna i chhar ang a, kum 6 hnuai lam bulah chuan hahchawlhna i hmu ang. Mi tin tihlawm chu i tlin bik dawn lo va, tupawh hi ngaidam la, i hahdam a ni mai. Ni tinin i bula awmte tinuiin hlim takin awmtir la, miin engtin nge an ngaih che tih erawh chu i thu a ni lo, an thu a ni. Thil dik leh ṭha ti la, a bak chu Pathian ropui kutah dah ang che, Pathian chuan engkim a siamṭhain a tidam thei.

Eng hun pawh, hun ṭha emaw, hun chhia emaw i nunah a lo thleng thei. Chu hun chu a inthlak leh mai dawn avangin thlaphang lo la, ngui lo la, cho la, hmachhawn la, huai takin tho la, inpeih la, ding nghet ang che. He khawvelah hian tumah chatuana dam tur an awm loh avangin huaisen takin ding zel la, hun leh kumte hi Pathian ṭih chungin hmang zel ang che.

Khawvela i awm chhunga i tana hlu ber chu, pawisa tam tak, in hmun lo ram neih duah, dinhmun sang leh mi zah phak nih te hi ni lovin, Pathian khawngaihna zara i la thaw ve ṭek ṭek, i la nung ve tlat kha a ni. I la nun ve avang hian Pathian hnenah lawmthu sawiin ṭawngṭai ang che. Nunna hi Pathian min pek liau liau a ni, a tel lo chuan khawvela thil awm zawng zawng hi engmah lo mai a ni. He khawvela i nun chhung hi hlim takin hmang la, i pang tina tur chu hnawl la, nun hlim tak nen khawvel hi hmachhawn zel ang che, i kiangah Pathian chu a awm si a. (CVL, GMzHSS)